Nowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego – przełom w sprawach odszkodowań za urządzenia przesyłowe na gruntach prywatnych
Warszawa, 2 grudnia 2025 r. – Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. akt P 10/16 wydał istotne orzeczenie w zakresie prawa własności oraz zasad nabycia służebności przesyłu dla urządzeń przesyłowych (np. linii energetycznych, słupów, gazociągów) usytuowanych na prywatnych działkach bez zgody właścicieli. Orzeczenie to ma potencjalnie ogromne znaczenie dla milionów właścicieli nieruchomości w Polsce, na których znajdują się takie instalacje.
Konstytucyjna ochrona własności Ponad Ustanowionym przez Sądy Zasiedzeniem
TK uznał, że dotychczasowa praktyka sądowa dopuszczająca nabywanie przez przedsiębiorstwa przesyłowe lub Skarb Państwa tytułu prawnego do korzystania z cudzych gruntów (służebności przesyłu) przez zasiedzenie sprzed 3 sierpnia 2008 r. jest niezgodna z Konstytucją RP.
W ocenie Trybunału, takie „zasiedzenie wsteczne” nie może zastępować ustawowego tytułu prawnego, ponieważ:
-
narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności prywatnej,
-
ograniczenie własności może nastąpić wyłącznie na podstawie jasnej regulacji ustawowej,
-
bezumowne korzystanie z nieruchomości nie może być legalizowane przez praktykę sądową bez wynagrodzenia dla właściciela
Skutki wyroku dla właścicieli Nieruchomości
Orzeczenie TK otwiera właścicielom gruntów nowe możliwości dochodzenia roszczeń:
-
Wynagrodzenie / odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości – właściciel może żądać zapłaty za korzystanie z jego gruntu przez urządzenia przesyłowe w okresie, w którym przedsiębiorstwa nie miały formalnego tytułu prawnego.
-
Ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem – zamiast opierać się na dawnych praktykach zasiedzenia, właściciel może domagać się sądowego ustalenia służebności z tytułem prawnym i wynagrodzeniem.
-
Silniejsza pozycja negocjacyjna w sporach z przedsiębiorstwami przesyłowymi – argument o „zasiedzeniu” traci dotychczasową siłę w sporach sądowych, co może przyczynić się do częstszych ugód korzystnych dla właścicieli nieruchomości.
Skutki dla przedsiębiorstw przesyłowych
Wyrok ma również poważne konsekwencje praktyczne dla przedsiębiorstw energetycznych, gazowych, telekomunikacyjnych i innych podmiotów korzystających z infrastruktury przesyłowej:
-
utrata możliwości powoływania się na wcześniejsze zasiedzenie w celu pozyskania prawa do korzystania z cudzych gruntów,
-
konieczność uregulowania stanu prawnego infrastruktury przez umowy, decyzje administracyjne lub postępowania sądowe,
-
wzrost ryzyka roszczeń odszkodowawczych właścicieli nieruchomości.
Termin na działania procesowe
W praktyce – zgodnie z komentarzami prawniczymi – właściciele, którzy wcześniej przegrali sprawy sądowe z powodu zasiedzenia służebności, mogą mieć możliwość wznowienia postępowań i ponownego dochodzenia roszczeń. Terminy te są zwykle krótkie (np. kilka miesięcy od publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw), dlatego ważne jest podjęcie działań procesowych możliwie szybko po jego ogłoszeniu.